Wat zijn accijnzen eigenlijk
Accijnzen zijn extra belastingen die de overheid berekent bovenop de btw, maar alleen op producten die als "slecht" worden gezien. Denk aan alcohol, tabak en brandstof. Het idee erachter is simpel: door iets duurder te maken, gebruik je het minder. Goed voor je gezondheid of het milieu, zo is de gedachte.
Het grote verschil met btw is dat accijns een vast bedrag per liter is, geen percentage. Dat betekent dat je altijd hetzelfde bedrag aan accijns betaalt, ongeacht of benzine 1,50 euro of 2,50 euro per liter kost.
Dit betaal je nu aan accijns
Per liter brandstof betaal je vandaag deze bedragen aan accijns:
- Benzine: 79 cent per liter
- Diesel: 52 cent per liter
- Lpg: 19 cent per liter
Dat zijn flinke bedragen als je bedenkt dat een volle tank van 50 liter benzine dus al 39,50 euro aan accijns bevat. En dan komt daar nog de btw bovenop.
Het beroemde kwartje van Kok
In 1991 verhoogde minister van Financiën Wim Kok de accijns met 25 cent per liter. Deze verhoging werd al snel "het kwartje van Kok" genoemd. Het kabinet had het geld hard nodig om het begrotingstekort te verkleinen.
Interessant genoeg hield de overheid de accijns drie jaar lang op hetzelfde niveau na die verhoging. Volgens het kabinet was de verhoging daarmee "tenietgedaan" - al zul je als automobilist daar waarschijnlijk anders over denken.
Nederland als uitzonderling
Nederland is een van de weinige landen waar de accijnzen elk jaar automatisch omhoog gaan. Deze verhoging volgt de inflatie, dus de gemiddelde prijsstijging. Dat noemen ze inflatiecorrectie.
Sinds juli 2023 staat dit systeem echter on hold. De accijnzen blijven op het huidige niveau, en het plan is om dat ook in 2026 nog zo te houden. Dat betekent dat je nog steeds profiteert van een soort "cadeau" van de overheid, omdat die inflatiecorrectie er niet komt.
Crisismaatregelen en hun gevolgen
Toen de brandstofprijzen in 2022 door het dak gingen vanwege de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, greep de overheid in. Ze verlaagden tijdelijk de accijnzen om de pijn aan de pomp te verzachten. Deze maatregel laat zien hoe groot de invloed van accijnzen is op wat je uiteindelijk betaalt. Door die belasting te verlagen, kon de overheid de brandstofprijs kunstmatig laag houden.
Waar gaat je geld naartoe
Van elke euro die je bij de pomp betaalt, gaat ongeveer 50 tot 60 procent rechtstreeks naar de staatskas via accijnzen en btw. Slechts zo'n 10 procent van de benzineprijs bestaat uit marges die verdeeld worden tussen de oliemaatschappij en de pomphouder.
Dat verklaart waarom je bij veel tankstations ook een shop vindt. Op brandstof zelf valt weinig te verdienen - je moet het hebben van volume en bijverkopen.
Bijzondere uitzonderingen
Vliegtuigbrandstof, oftewel kerosine, is vrijgesteld van accijns. Deze regeling werd na de Tweede Wereldoorlog ingevoerd om de vliegtuigindustrie te helpen ontwikkelen. Een afspraak die tot op de dag van vandaag geldt.
Ook frisdrank valt onder accijnzen, maar die belasting werd in 1993 omgedoopt tot "verbruiksbelasting" om aan Europese regels te voldoen.
Extreme prijzen door de jaren heen
De hoogste benzineprijs ooit gemeten was 2,50 euro per liter op 8 juni 2022. Het andere uiterste dateert uit 1971: toen betaalde je slechts 31 cent per liter.
Een bijzonder moment was april 2020, tijdens de coronacrisis. Door de lockdowns en lege wegen zakte de benzineprijs naar een historisch laag niveau van 1,35 tot 1,40 euro per liter. Een tijd die veel automobilisten zich nog goed herinneren - al had je er door de reisbeperkingen weinig aan.
Met 7,5 miljard euro per jaar aan accijnsinkomsten laat de overheid zien hoe lucratief dit belastingsysteem is, en waarom aanpassingen ervan altijd voor veel discussie zorgen.
